logo ihar

Obszar tematyczny 2.

Zadanie 2.7 Poszerzanie puli genetycznej roślin oleistych dla przetwórstwa rolno-spożywczego i innych gałęzi przemysłu.

Wykonawca:

Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin – Państwowy Instytut Badawczy w Radzikowie.

Cel zadania:

Poszerzenie puli genetycznej roślin oleistych dla przetwórstwa rolno-spożywczego i innych gałęzi przemysłu.

Cel główny będzie realizowany za pomocą trzech celów szczegółowych:

  • Cel szczegółowy 1. Uzupełnienie dotychczas uprawianych odmian rzepaku (o typowym dla rzepaku podwójnie ulepszonego składzie kwasów tłuszczowych) odmianami o znacznie podwyższonej zawartości naturalnych przeciwutleniaczy oraz selekcja genotypów o zwiększonej zawartości substancji aktywnych biologicznie w nasionach rzepaku.
  • Cel szczegółowy 2. Wytworzenie źródeł genetycznych gorczycy białej podwójnie ulepszonej o zwiększonej zawartości tłuszczu, związków biologicznie aktywnych oraz o zmienionych proporcjach kwasów z grupy C:18, przydatnych do uprawy w systemach zrównoważonego rolnictwa oraz dla przetwórstwa rolno-spożywczego i innych gałęzi przemysłu.
  • Cel szczegółowy 3. Wykorzystanie podwójnie ulepszonych genotypów gorczycy białej w integrowanej ochronie buraka cukrowego i ziemniaka w systemach zrównoważonego rolnictwa.

Uzasadnienie zadania:

Skład kwasów tłuszczowych w oleju rzepakowym i oleju gorczycy białej bezerukowej spełnia prawie idealnie warunki stawiane obecnie tłuszczom jadalnym przez naukę o żywieniu człowieka. Jednak istnieje możliwość i konieczność dalszego ulepszania tych roślin poprzez selekcję genotypów o zwiększonej zawartości substancji biologicznie aktywnych w oleju nasion i jednocześnie plennych. Ponadto ze względu na konieczność wprowadzenia w zrównoważonym rolnictwie systemu integrowanej ochrony roślin znaczącą rolę może odegrać gorczyca biała mająca właściwości mątwikobójcze.

Występujące w oleju nasion rzepaku związki biologicznie czynne to przede wszystkim sterole i b-karoten, niezbędne w prawidłowym żywieniu człowieka. Bardzo ważne jest także opóźnianie procesu utleniania oleju wzbogacanego przeciwutleniaczami, które będą wpływać na naturalną trwałość, co ma znaczenie zwłaszcza w przypadku długiego przechowywania oleju, także w celu produkcji biopaliw.

W wyniku realizacji programu wieloletniego realizowanego w latach 2008-2013 uzyskano genotypy gorczycy białej o niskiej zawartości kwasu erukowego i niskiej zawartości glukozynolanów, a więc jakość oleju i śruty poekstrakcyjnej podobną do jakości nasion odmian rzepaku podwójnie ulepszonego. Gorczyca biała jest najbardziej odporna, wśród roślin krzyżowych, na występujące w Polsce susze późno­wiosenne i letnie, odporna na choroby i szkodniki, a także odznacza się wiernym plonowaniem, a więc odmiany podwójnie ulepszone będą mogłyby być alternatywną jarą rośliną oleistą. Ponadto gorczyca biała podwójnie ulepszona może być ważnym elementem systemów zrównoważonego rolnictwa i integrowanej ochrony roślin, ponieważ posiada właściwości mątwikobójcze (zdolność do ograniczania populacji Heteroderaschachtii i Globoderarostochiensis)  oraz może mieć zastosowanie jako zielony nawóz. Ponadto istnieje możliwość uzyskania genotypów o zróżnicowanych proporcjach kwasów tłuszczowych z grupy C:18 oraz o podwyższonej zawartości związków biologicznie aktywnych – fitosteroli i karotenu, co podwyższyłoby wartość biologiczną oleju. Ze wstępnych badań wynika, iż zawartość fitosteroli w oleju gorczycy jest wyższa niż w oleju z nasion rzepaku.

Wykorzystanie wyników w praktyce:

Wyniki badań będą podstawą do hodowli odmian rzepaku będących źródłem oleju roślinnego o podwyższonej wartości odżywczej oraz o zwiększonej stabilności oksydacyjnej. W pierwszej kolejności odbiorcami będą spółki hodowli roślin, następnie producenci rzepaku oraz przemysł tłuszczowy i przemysł biopaliw. W dalszej perspektywie uzyskane wyniki wpłyną pozytywnie na zdrowie społeczeństwa i jakość biopaliwa produkowanego przy wykorzystaniu oleju rzepakowego. Uzyskane wyniki prezentowane będą na kongresach krajowych i międzynarodowych oraz w publikacjach. Upowszechniona będzie wiedza o wartości oleju rzepakowego nowego typu stanowiącego cenne źródło naturalnych związków bioaktywnych.

Wyhodowanymi ulepszonymi odmianami gorczycy białej zainteresowana jest Spółka Hodowla Roślin Smolice, która będzie prowadziła hodowlę zachowawczą i produkcję materiału siewnego. Natomiast wykorzystanie nasion deklarują firmy zajmujące się przetwórstwem nasion roślin oleistych, między innymi firmy SEMCO i KOSMALSKI HERBS&SPICES, a także zakłady przemysłu tłuszczowego. Przygotowane będą ponadto zalecenia dla rolników dotyczące uprawy nowych odmian gorczycy białej jako międzyplonu w płodozmianach z roślinami okopowymi. Wyniki upowszechnione zostaną podczas szkoleń, dni pola i konsultacji dla plantatorów. Dla programu hodowli gorczycy opracowane zostaną informacje przyśpieszające identyfikację genotypów odznaczających się działaniem antymątwikowym.

 

 

Najnowsze wyniki

  • (2017) Wykaz referatów, prezentacji i innych opracowań

  • Prezentacja podsumowująca wykonanie zadania 2.7. w 2016 r.

  • Rozliczenie merytoryczne 2015 - Zadanie 2.7

  • Prezentacja podsumowująca wykonanie zadania 2.7. w 2015 r.

  • (2015) Wykaz referatów, prezentacji i innych opracowań

Ostatnie publikacje

  • Szała L., Cegielska-Taras T., Nogala-Kałucka M., Siger A., Bartkowiak-Broda I., Rudzińska M., Michalski K. Związki biologicznie aktywne w oleju nasion rzepaku (Brassica napus L.) i gorczycy białej (Sinapis alba L.). XIII Ogólnopolska konferencja naukowa "Nauka dla hodowli i nasiennictwa roślin uprawnych" Zakopane 2017

  • Mirosław Nowakowski 2017. Międzyplony ścierniskowe a uprawa buraka cukrowego. Bez Pługa, OW Oikos Warszawa 1: 20-24

  • Cegielska-Taras T., Nogala-Kałucka M., Szała L., Siger A., 2016. Variation of tocochromanol and phytosterol contents in black and yellow seeds of Brassica napus L. doubled haploid populations.

  • Bartkowiak-Broda I., Rudzińska M., Radziejewska-Kubzela E., Piętka T., Michalski K., Ogrodowczyk M., 2016. Olej gorczycy białej (Sinapis alba L.) bogatym źródłem fitosteroli

  • Bartkowiak-Broda I., Rudzińska M., Ogrodowczyk M., 2016. Variability of phytosterol content in oil of white mustard (Sinapis alba L.), PTG Łódź

  • Bartkowiak-Broda I., Rudzińska M., Radziejewska-Kubzdela E., Piętka T., Michalski K., Ogrodowczyk M., 2016. Variability of phytosterols content in oil of white mustard (Sinapis alba L.)

  • Nowakowski M., Skonieczek P., Matyka Ł., Żurek M., Piętka T., 2016. Plon biomasy oraz wpływ wybranych linii i odmian gorczycy białej na populację Heterodera schachtii

Aktualności