logo ihar

Obszar tematyczny 2.

Zadanie 2.7 Poszerzanie puli genetycznej roślin oleistych dla przetwórstwa rolno-spożywczego i innych gałęzi przemysłu.

Wykonawca:

Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin – Państwowy Instytut Badawczy w Radzikowie.

Cel zadania:

Poszerzenie puli genetycznej roślin oleistych dla przetwórstwa rolno-spożywczego i innych gałęzi przemysłu.

Cel główny będzie realizowany za pomocą trzech celów szczegółowych:

  • Cel szczegółowy 1. Uzupełnienie dotychczas uprawianych odmian rzepaku (o typowym dla rzepaku podwójnie ulepszonego składzie kwasów tłuszczowych) odmianami o znacznie podwyższonej zawartości naturalnych przeciwutleniaczy oraz selekcja genotypów o zwiększonej zawartości substancji aktywnych biologicznie w nasionach rzepaku.
  • Cel szczegółowy 2. Wytworzenie źródeł genetycznych gorczycy białej podwójnie ulepszonej o zwiększonej zawartości tłuszczu, związków biologicznie aktywnych oraz o zmienionych proporcjach kwasów z grupy C:18, przydatnych do uprawy w systemach zrównoważonego rolnictwa oraz dla przetwórstwa rolno-spożywczego i innych gałęzi przemysłu.
  • Cel szczegółowy 3. Wykorzystanie podwójnie ulepszonych genotypów gorczycy białej w integrowanej ochronie buraka cukrowego i ziemniaka w systemach zrównoważonego rolnictwa.

Uzasadnienie zadania:

Skład kwasów tłuszczowych w oleju rzepakowym i oleju gorczycy białej bezerukowej spełnia prawie idealnie warunki stawiane obecnie tłuszczom jadalnym przez naukę o żywieniu człowieka. Jednak istnieje możliwość i konieczność dalszego ulepszania tych roślin poprzez selekcję genotypów o zwiększonej zawartości substancji biologicznie aktywnych w oleju nasion i jednocześnie plennych. Ponadto ze względu na konieczność wprowadzenia w zrównoważonym rolnictwie systemu integrowanej ochrony roślin znaczącą rolę może odegrać gorczyca biała mająca właściwości mątwikobójcze.

Występujące w oleju nasion rzepaku związki biologicznie czynne to przede wszystkim sterole i b-karoten, niezbędne w prawidłowym żywieniu człowieka. Bardzo ważne jest także opóźnianie procesu utleniania oleju wzbogacanego przeciwutleniaczami, które będą wpływać na naturalną trwałość, co ma znaczenie zwłaszcza w przypadku długiego przechowywania oleju, także w celu produkcji biopaliw.

W wyniku realizacji programu wieloletniego realizowanego w latach 2008-2013 uzyskano genotypy gorczycy białej o niskiej zawartości kwasu erukowego i niskiej zawartości glukozynolanów, a więc jakość oleju i śruty poekstrakcyjnej podobną do jakości nasion odmian rzepaku podwójnie ulepszonego. Gorczyca biała jest najbardziej odporna, wśród roślin krzyżowych, na występujące w Polsce susze późno­wiosenne i letnie, odporna na choroby i szkodniki, a także odznacza się wiernym plonowaniem, a więc odmiany podwójnie ulepszone będą mogłyby być alternatywną jarą rośliną oleistą. Ponadto gorczyca biała podwójnie ulepszona może być ważnym elementem systemów zrównoważonego rolnictwa i integrowanej ochrony roślin, ponieważ posiada właściwości mątwikobójcze (zdolność do ograniczania populacji Heteroderaschachtii i Globoderarostochiensis)  oraz może mieć zastosowanie jako zielony nawóz. Ponadto istnieje możliwość uzyskania genotypów o zróżnicowanych proporcjach kwasów tłuszczowych z grupy C:18 oraz o podwyższonej zawartości związków biologicznie aktywnych – fitosteroli i karotenu, co podwyższyłoby wartość biologiczną oleju. Ze wstępnych badań wynika, iż zawartość fitosteroli w oleju gorczycy jest wyższa niż w oleju z nasion rzepaku.

Wykorzystanie wyników w praktyce:

Wyniki badań będą podstawą do hodowli odmian rzepaku będących źródłem oleju roślinnego o podwyższonej wartości odżywczej oraz o zwiększonej stabilności oksydacyjnej. W pierwszej kolejności odbiorcami będą spółki hodowli roślin, następnie producenci rzepaku oraz przemysł tłuszczowy i przemysł biopaliw. W dalszej perspektywie uzyskane wyniki wpłyną pozytywnie na zdrowie społeczeństwa i jakość biopaliwa produkowanego przy wykorzystaniu oleju rzepakowego. Uzyskane wyniki prezentowane będą na kongresach krajowych i międzynarodowych oraz w publikacjach. Upowszechniona będzie wiedza o wartości oleju rzepakowego nowego typu stanowiącego cenne źródło naturalnych związków bioaktywnych.

Wyhodowanymi ulepszonymi odmianami gorczycy białej zainteresowana jest Spółka Hodowla Roślin Smolice, która będzie prowadziła hodowlę zachowawczą i produkcję materiału siewnego. Natomiast wykorzystanie nasion deklarują firmy zajmujące się przetwórstwem nasion roślin oleistych, między innymi firmy SEMCO i KOSMALSKI HERBS&SPICES, a także zakłady przemysłu tłuszczowego. Przygotowane będą ponadto zalecenia dla rolników dotyczące uprawy nowych odmian gorczycy białej jako międzyplonu w płodozmianach z roślinami okopowymi. Wyniki upowszechnione zostaną podczas szkoleń, dni pola i konsultacji dla plantatorów. Dla programu hodowli gorczycy opracowane zostaną informacje przyśpieszające identyfikację genotypów odznaczających się działaniem antymątwikowym.

 

 

Najnowsze wyniki

  • Zastosowanie metody androgenezy in vitro do uzyskania genotypów rzepaku ozimego o wysokiej zawartości związków bioaktywnych

  • Analiza fitosteroli metodą chromatografii gazowej wg metodyki stosowanej na UP w Poznaniu

  • (2017) Wykaz referatów, prezentacji i innych opracowań

  • Prezentacja podsumowująca wykonanie zadania 2.7. w 2016 r.

  • Rozliczenie merytoryczne 2015 - Zadanie 2.7

  • Prezentacja podsumowująca wykonanie zadania 2.7. w 2015 r.

  • (2015) Wykaz referatów, prezentacji i innych opracowań

Ostatnie publikacje

  • Nowakowski M., Skonieczek P., Matyka Ł., Żurek M. 2018. The impact of cultivating new white mustard lines and selected sugar beet cultivars on the Heterodera schachtii population in black earth. 76th IIRB Congress Deauville (France), 04-08.06.2018, Abstracts of Papers: 124.

  • Nowakowski M., Matyka Ł., Żurek M., Gryń G., Franke F., Skonieczek P., Dominiak M., Piętka T. 2018. Plonowanie wybranych linii gorczycy białej uprawianej na czarnej ziemi i glebie płowej typowej. 34. Konferencja Naukowa pt. „Rośliny oleiste – postępy w genetyce, hodowli, technologii i analityce lipidów” IHAR-PIB Oddz. Poznań i UP Poznań, 10-11.04.2018; Streszczenia: 71-72.

  • Siger A., Michalak M., Lembicz J., Nogala-Kałucka M., Cegielska-Taras T., Szała L. 2018. Genotype × environment interaction on tocochromanol and plastochromanol-8 content in seeds of doubled haploids obtained from F1 hybrid black × yellow seeds of winter oilseed rape (Brassica napus L.). J Sci Food Agric (2018), (wileyonlinelibrary.com) DOI 10.1002/jsfa.8829

Aktualności