logo ihar

Obszar tematyczny 2.

Zadanie 2.3 Aklimatyzacja owsa ozimego do klimatu Polski.

Wykonawca:

Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin – Państwowy Instytut Badawczy w Radzikowie.

Cel zadania:

Celem zadania jest wprowadzenie owsa ozimego do polskiego rolnictwa.

Realizacja postawionego celu będzie możliwa poprzez zbadanie w międzystacyjnych doświadczeniach polowych i zgłoszenie do badań Centralnego Ośrodka Badania Odmian Roślin Uprawnych przynajmniej czterech rodów – kandydatów na odmianywytworzonychw latach 2008-2013, które już wykazały wysoki poziom plenności i zimotrwałości, stworzenie podstaw pod dalszy postęp hodowlany heksaploidalnego owsa ozimego oraz poprawę plenności i równomierności dojrzewania nowego gatunku owsa oktoploidalnego.

Uzasadnienie zadania:

Wprowadzenie do uprawy owsa ozimego pozwoli lepiej wykorzystać warunki środowiska do uzyskania znacznie wyższych i lepszych jakościowo plonów tego gatunku zboża. Odmiany zagraniczne owsa ozimego zbyt często u nas wymarzają, co nie pozwala na wykorzystanie ich walorów rolniczo-użytkowych, zdolności wykorzystania zasobów wody na przedwiośniu, wcześniejszego rozwoju niż u form jarych i unikania w ten sposób suszy i ataku chorób. W warunkach Polski, po łagodnej zimie, plon owsa ozimego może przekraczać nawet dwukrotnie plon owsa jarego uprawianego na tym samym stanowisku. Owies ozimy powinien sprawdzić się przede wszystkim w rejonach podgórskich o stabilnej okrywie śnieżnej. Zasiew ozimy owsa na tych terenach przyczyni się też do ochrony tamtejszych gleb przed erozją w czasie wiosennych roztopów.

W okresie poprzedzającym planowany projekt uzyskano w Radzikowie bogaty materiał mieszańców między zagranicznym owsem ozimym i dzikim ozimym gatunkiem Avena macrostachya Bal. ex Coss. et Dur. Niektóre z linii tych mieszańców wykazały w warunkach Radzikowa i Grodkowic k/Bochni (teren podgórski) wysoką plenność, nie ustępującą wzorcowi jęczmienia ozimego, wraz z zimotrwałością znacznie lepszą, niż u form zagranicznych, co potwierdzone zostało wynikami międzynarodowej szkółki zimotrwałości owsa (UOWHN). Wymarznięcie doświadczeń w Radzikowie (prowadzonych od 2009 r.) zdarzyło się dotychczas trzy razy, w zimy 2011/2012, 2015/2016 i 2016/2017 które zostały uznane za szczególnie niekorzystne także dla innych zbóż ozimych. W rejonach Polski o łagodniejszym klimacie i stabilnej pokrywie śniegowej (południowo-zachodnia część kraju) owies przetrwał nawet te trudny sezony, zaś na terenach północno-wschodnich uprawa owsa ozimego nadal jest wysoce ryzykowna.

IHAR-PIB dysponuje bogatym materiałem szkółkowym z drugiego cyklu krzyżowań kumulujących efekty zimotrwałości. Poza tym uzyskano formy oktoploidalne owsa z dodanym genomem (14-ma chromosomami) dzikiego gatunku. Oktoploidy wyróżniają się wybitną zimotrwałością i dwukrotnie większym ziarnem z zawartością białka dochodzącą do 20%. Dzięki nim jest duża szansa, że Avena macrostachya odegra w ewolucji owsa podobną rolę jak żyto w tworzeniu nowego gatunku - pszenżyta. Wysoki poziom zimotrwałości i zawartości białka ujawniony w materiale wielkonasiennego owsa oktoploidalnego stwarza szanse na odegranie pionierskiej roli tego (nowego) gatunku w zdobywaniu nowych rejonów uprawy.

Wykorzystanie możliwości, jakie daje ten unikalny w skali światowej materiał powinno zwiększyć pulę genową gatunku i stworzyć podstawy dalszego postępu w przyszłości.

Wykorzystanie wyników w praktyce:

Owies ozimy zostanie wprowadzony jako nowe zboże do polskiego rolnictwa pozwalające w wielu warunkach środowiska znacznie lepiej je wykorzystać niż owies jary. Spodziewane jest znaczne zwiększenie plonu, poprawa jego jakości oraz korzystny wpływ na stanowiska upraw, zwłaszcza w rejonach górzystych.

Wytworzenie zimotrwałych Polskich odmian owsa udowodni komercyjnym hodowlom owsa, że podjęcie ryzyka prac nad tym gatunkiem stało się opłacalne. Zapewni im jednocześnie odpowiedni materiał wyjściowy do kontynuacji prac hodowlanych.

Najnowsze wyniki

  • Sprawozdanie merytoryczne zadania za rok 2016

  • Prezentacja podsumowująca wykonanie zadania 2.3. w 2016 r.

  • Rozliczenie merytoryczne 2015 - Zadanie 2.3

  • Prezentacja podsumowująca wykonanie zadania 2.3. w 2015 r.

Ostatnie publikacje

  • Łapiński B., Rachwalska A. 2017. Using Avena macrostachya for improvement of oat winterhardiness in Poland. Proceedings on Applied Botany, Genetics and Breeding. 178. Issue 1:59-67

  • Łapiński B., Boczkowska M. Pierwsze polskie ozime odmiany owsa w badaniach państwowych i perspektywy dalszej poprawy zimotrwałości gatunku. XIII Ogólnopolska Konferencja Naukowa "Nauka dla hodowli i nasiennictwa roślin uprawnych". Zakopane 2017

Aktualności

  • MB6

    Konferencja "The 10th International Oat Conference"

  • Tytulowe

    Aklimatyzacja owsa zimowego w Polsce