logo ihar

Obszar tematyczny 2.

Zadanie 2.10 Weryfikacja i optymalizacja metod i systemów upraw polowych roślin na cele żywnościowe.

Wykonawca:

Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin – Państwowy Instytut Badawczy w Radzikowie.

Współpraca:

Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych w Słupi Wielkiej.

Cel zadania:

Celem głównym zadania jest opracowanie właściwego doboru odmian zbóż i odmian roślin strączkowych do uprawy w siewach mieszanych, a mianowicie w formie mieszanek odmianowych zbóż, mieszanek międzygatunkowych zbóż i mieszanek zbożowo-strączkowych przydatnych do uprawy w różnych warunkach agro-klimatycznych Polski.

Cel główny będzie realizowany za pomocą trzech celów szczegółowych:

  • Cel szczegółowy 1. Dobór odmian zbóż i odmian roślin strączkowych do doświadczeń w siewach mieszanych, w różnych warunkach agro-klimatycznych Polski, w celu określenia ich wpływu na poprawę zdrowotności roślin oraz na wysokość i stabilność plonów, o dużej zawartości związków odżywczych i bioaktywnych.
  • Cel szczegółowy 2. Optymalizacja rejonów i technologii uprawy soi i określenie przydatności odmian wybranych gatunków marginalnych i niszowych w różnych warunkach środowiskowych kraju.
  • Cel szczegółowy 3. Analiza ziarna i nasion mieszanek wewnątrz- i międzygatunkowych zbóż i zbożowo-strączkowych jako surowca roślinnego do przetwórstwa rolno-spożywczego, w tym produkcji żywności i paszy o wysokiej wartości żywieniowej i prozdrowotnej.

Uzasadnienie zadania:

Uprawa mieszanek odmianowych i międzygatunkowych zbóż, a w szczególności zbożowo-strączkowych budzi ogromne zainteresowanie w ostatnich latach z uwagi na ich duże walory prozdrowotne i przydatność do systemów zintegrowanej produkcji rolniczej, zwłaszcza w zmiennych warunkach agro-klimatycznych. Zakłada się, że ich uprawa przyczyni się do zwiększenia bioróżnorodności na polach uprawnych, a w przypadku mieszanek zbożowo-strączkowych do wzbogacania gleby w azot, jak również zagwarantuje uzyskanie wysokiego i stabilnego plonu nasion o wysokiej wartości żywieniowej. Rolnicy specjalizujący się w tuczu trzody chlewnej i drobiu są w sposób szczególny zainteresowani uprawami takich mieszanek ze względu na rosnącą potrzebę produkcji pasz pełnoporcjowych lub premiksów uzupełniających we własnym gospodarstwie. Plonowanie oraz wartość użytkowa mieszanek w dużym stopniu jest uwarunkowana składem gatunkowo-odmianowym i ilościowym oraz warunkami glebowymi. Poprzez dobór odpowiednich komponentów do zasiewów mieszanych gatunków a nawet odmian w obrębie tego samego gatunku jest możliwość kształtowania w danym środowisku nie tylko wysokości plonu nasion i jego zdrowotności, ale także wartości żywieniowej i prozdrowotnej dostosowanej do potrzeb ich ostatecznego wykorzystania.

Wyniki doświadczeń z dostępnymi w naszym kraju odmianami pozwolą na określenie rejonów przydatnych do uprawy odmian soi, zwłaszcza w kontekście dokonującego się postępu hodowlanego w tym gatunku i zachodzących zmian klimatycznych.

Badania nad odmianami wybranych gatunków marginalnych i niszowych, głównie w rejonach górskich i podgórskich będą mieć znaczenie gospodarcze dla społeczności lokalnych, jak i dla ochrony środowiska naturalnego w tych rejonach.

Do komponowania najbardziej optymalnych składów mieszanek odmianowych zbóż, mieszanek międzygatunkowych zbóż i zbożowo-strączkowych, niezbędne będą polowe doświadczenia wyprzedzające, mające na celu określenie przydatności odmian do uprawy w siewie mieszanym, ponieważ duża część współczesnych odmian komercyjnych zbóż jest przystosowana do uprawy w zasiewach czystych. Przy doborze odmian i gatunków zbóż wykorzystana zostanie także znajomość zawartości w ziarnie wszystkich odmian pszenicy, pszenżyta, żyta, jęczmienia i owsa wpisanych do krajowego rejestru w latach 2008-2012 związków odżywczych, bioaktywnych i antyżywieniowych, uzyskana podczas realizacji zadania 5.1 w obecnie kończącym się programie wieloletnim IHAR-PIBwe współpracy z COBORU. Połączenie badań nad określaniem skuteczności mechanizmów genetycznych, epidemiologicznych i ekologicznych w ograniczaniu chorób z cechami jakościowymi i ich wpływ na wysokość i stabilność plonowania w zasiewach mieszanych powinno przyczynić się do osiągnięcia zamierzonego celu badawczego. Takie podejście stworzy możliwość kształtowania wysokości plonu oraz jego wartości żywieniowej i prozdrowotnej, w zależności od obranego celu produkcji.

Teoretycznie i praktycznie dowiedziono, że uprawa współczesnych odmian we właściwie dobranych zasiewach mieszanych jest bardzo efektywną metodą obniżenia stosowania pestycydów i innych nakładów w warunkach produkcyjnych. Zasiewy mieszane dzięki rozmaitym mechanizmom biologicznym przyczyniają się do znaczącego obniżenia występowania najważniejszych chorób (ok. 30-50%) w porównaniu do ich występowania na odmianach w siewie czystym, a także odznaczają się lepszym przystosowaniem do niekorzystnych warunków środowiskowych.

Wyniki badań pozwolą na ograniczenie stosowania pestycydów i jednoczesne zwiększenie wysokości i stabilności plonowania zbóż. Będą mogły być bezpośrednio wykorzystane w różnych systemach gospodarowania, a mianowicie w rolnictwie konwencjonalnym, integrowanym i proekologicznym. Możliwość ograniczenia stosowania środków ochrony roślin przyczyni się także do poprawy stanu środowiska naturalnego.

Z kolei konieczność dywersyfikacji źródeł białka roślinnego w Polsce, jak również wprowadzanie do praktyki rolniczej zasad rolnictwa zrównoważonego spowodowała zwrócenie uwagi na rośliny strączkowe w ogóle, w tym również na soję, z uwagi na wysoką wartość paszową śruty sojowej, nieporównywalnej z żadnym innym surowcem białkowym pochodzenia roślinnego. Badania mają na celu określenie rejonów klimatyczno-glebowych, optymalnych do uprawy współczesnych odmian soi, wraz z podaniem pełniejszej charakterystyki ich wartości gospodarczej, w tym najważniejszych parametrów wartości żywieniowej nasion tego gatunku. Dużej wagi są również badania przydatności odmian wybranych gatunków marginalnych i niszowych do uprawy w niskonakładowych i zrównoważonych systemach gospodarowania w rejonach górskich i podgórskich naszego kraju. Wyniki badań pozwolą na poprawę racjonalizacji gospodarowania i jednoczesne zwiększenie ochrony środowiska naturalnego w podanych wcześniej rejonach kraju.

Jakość i bezpieczeństwo pasz i żywności jest sprawą priorytetową we wspólnotowej polityce rolnej. Znajomość wartości żywieniowej i właściwości prozdrowotnych surowca do produkcji żywności i pasz ma coraz większe znaczenie, również dla konkurencyjności polskiego rolnictwa. Każdego roku przybywa dobrze udokumentowanych wyników badań stwierdzających istnienie zależności między składem chemicznym surowców do produkcji żywności i pasz, szczególnie tych o właściwościach bioaktywnych, a ich wpływem na zdrowie i dobrostan ludzi i zwierząt spożywających taką żywność lub pasze wytworzone na ich bazie. W materiale otrzymywanym każdego roku z COBORU z doświadczeń polowych z udziałem opracowanych mieszanek zbożowych i zbożowo-strączkowych zostanie przeprowadzona szczegółowa analiza składu chemicznego, uwzględniająca zawartość substancji odżywczych (białko, skrobia, lipidy, składniki mineralne), łącznie z określeniem składu aminokwasowego białka oraz związków bioaktywnych dla ludzi, bądź o charakterze antyżywieniowym dla zwierząt (błonnik pokarmowy z podziałem na frakcje wysoko i niskocząsteczkowe, związki polifenolowe), bądź typowo antyżywieniowych (taniny, inhibitory trypsyny). Wyniki badań pozwolą na dobór odmian zbóż i roślin strączkowych dających możliwość uzyskania mieszanek, których białko będzie komplementarne, o składzie aminokwasowym wzajemnie się uzupełniającym. Najlepszy pod względem chemicznym materiał będzie w dalszym etapie zbadany w doświadczeniach żywieniowych na zwierzętach modelowych, zgodnie z metodyką stosowaną w IHAR-PIB.

Wykorzystanie wyników w praktyce:

Wyniki badań pozwolą na wyodrębnienie najbardziej przydatnych odmian do mieszanek wewnątrz- oraz międzygatunkowych do uprawy w naszym kraju, w celu poprawy zdrowotności oraz wysokości i stabilności plonowania badanych gatunków roślin uprawnych, a także zapewnienia dobrej jakości surowców do produkcji żywności i pasz o wysokiej wartości pokarmowej. W tym zakresie opracowane wyniki będą źródłem informacji przede wszystkim dla rolników, ale także dla małych i średnich przedsiębiorstw zajmujących się produkcją pasz lub żywności. Ponadto wyniki przeprowadzonych badań mogą przyczynić się do efektywnego wdrażania metod niechemicznych ograniczania chorób, w różnych systemach gospodarowania w rolnictwie i tym samym będą mieć znaczenie w ramach ochrony środowiska naturalnego. Wiedzę z wyników niniejszych badań będą czerpali również profesjonaliści z dziedziny żywienia, którzy będąc z jednej strony środowiskami opiniotwórczymi, wykorzystają je bezpośrednio do swoich prac, dalej służby doradcze oraz specjaliści Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych.

Spodziewany większy areał uprawy zróżnicowanych biologicznie mieszanek wewnątrzgatunkowych i międzygatunkowych, w tym zwłaszcza zbożowo-strączkowych przyczyni się do ograniczenia degradacji potencjału produkcyjnego gleb i poprawy ich żyzności, a także zdrowotności upraw. Zaplanowane badania wpisują się w pełni w realizację koncepcji rolnictwa zrównoważonego, która została uznana za kierunek priorytetowy rozwoju obszarów rolniczych w Polsce.

Najnowsze wyniki

  • (2017) Wykaz referatów, prezentacji i innych opracowań

  • Rozliczenie merytoryczne 2015 - Zadanie 2.10

  • Prezentacja podsumowująca wykonanie zadania 2.10. w 2015 r.

  • Prezentacja podsumowująca wykonanie zadania 2.10. w 2015 r. cele 1 i 2.

  • (2015) Wykaz referatów, prezentacji i innych opracowań

Ostatnie publikacje

Aktualności