Close

Kopie bezpieczeństwa w bankach genów

Banki genów są doskonale przystosowane do przechowywania w nich nasion roślin ważnych dla wyżywienia i rolnictwa, i to przez bardzo długi czas, bez wyraźnej utraty zdolności kiełkowania. Są wyposażone w układy podtrzymania zasilania, systemy kontroli dostępu, systemy przeciwpożarowe. Jednak nawet najlepsze systemy zabezpieczeń i warunki nie wyeliminują ryzyka zaistnienia katastrof naturalnych lub tych spowodowanych przez człowieka. Choć ryzyko ich wystąpienia jest bardzo małe, to jednak trzeba się przed nim zabezpieczyć. Dlatego też, aby ustrzec się bezpowrotnej utraty bezcennych materiałów zgromadzonych w bankach genów, tworzy się ich kopie bezpieczeństwa i deponuje je w innym banku genów, najlepiej odległym geograficznie. W tym celu niewielką próbkę nasion każdego materiału, przeważnie jest to 500 nasion, pakuje się w aluminiowe torebki trójwarstwowe a następnie zgrzewa po odpompowaniu z nich powietrza. Cienka warstwa folii aluminiowej jest doskonałą barierą dla powietrza, wilgoci i światła. Nasiona przeznaczone do tworzenia kopii bezpieczeństwa są tak samo przygotowywane jak nasiona do długoterminowego przechowywania, tj. są odpowiedniej, wysokiej jakości, bardzo dobrze kiełkują i mają właściwą, niską wilgotność, którą uzyskały w wyniku powolnego suszenia w kontrolowanych warunkach. Tak przygotowane nasiona są przechowywane w temperaturze ok. -18 °C. To wszystko pozwala im pozostać w dobrej kondycji przez wiele lat.

Krajowe Centrum Roślinnych Zasobów Genowych w październiku 2019 przygotowało pierwszą partię nasion. Obejmowała ona 406 próbek, spośród 30 taksonów. Łącznie było to 203 000 nasion. Pojemnik z próbkami został wysłany do Globalnego Banku Nasion znajdującego się na norweskim archipelagu Svalbard, na wyspie Spitsbergen, ponad 1 300 km za północnym kołem podbiegunowym. Tam, w komorach wydrążonych w wiecznej zmarzlinie, do tej pory zabezpieczone zostały 1 057 151 próbek nasion roślin użytkowych, zaliczanych do 14 791 taksonów i pochodzących z 78 banków genów z całego świata, ze wszystkich kontynentów (tak, również z Antarktydy – w kolekcji Globalnego Banku Nasion są dwie próbki z tego kontynentu). Azja to kontynent z którego pochodzi ponad ⅓ wszystkich próbek. Z kolei aż ⅓ wszystkich przechowywanych próbek dostarczyło 5 państw: Meksyk, Indie, USA, Chiny oraz Etiopia.

Warto zaznaczyć, że Norwegia, zarządzająca Globalnym Bankiem Nasion i ponosząca pełny koszt jego utrzymania, nie ma żadnych praw do przekazanych próbek nasion oraz nie pobiera żadnych opłat za ich przechowywanie. Co więcej, nikt nie zagląda do pojemników z nasionami, a na każde życzenie strony przekazującej, próbki nasion są odsyłane z powrotem. Syryjski bank genów w Aleppo, który musiał zaprzestać działalności w wyniku toczącej się wojny, był pierwszą organizacją, która sprowadziła ze Svalbardu zdeponowane wcześniej przez siebie kopie bezpieczeństwa. Trafiły one do banków genów w Maroku i Libanie, gdzie zostały wysiane i można było kontynuować prace.

KCRZG w tym i w następnych latach będzie sukcesywnie przekazywać do depozytu Globalnego Banku Nasion kolejne partie próbek nasion, po to, aby zabezpieczyć szczególnie cenne, rodzime zasoby genowe.

Wejście do Globalnego Banku Nasion (fot. NordGen, CC BY-NC 2.0)

Torebki trójwarstwowe z zamkniętymi wewnątrz próbkami nasion. Widoczne etykiety z kodami kreskowymi oraz podwójne zgrzewy na torebkach (fot. Grzegorz Gryziak, CC BY-NC 2.0)

Pierwszy pojemnik z kopiami bezpieczeństwa 406 próbek nasion polskich zbóż, tuż przed wysłaniem na Svalbard (fot. Grzegorz Gryziak, CC BY-NC 2.0)

__

dr Grzegorz Gryziak
Krajowe Centrum Roślinnych Zasobów Genowych
Instytut Hodowli i aklimatyzacji Roślin – PIB

Skip to content