Close

Plonowanie rodów zbóż ozimych badanych we wstępnych zespołowych doświadczeniach hodowlanych w 2019 r.

Dr Tadeusz Śmiałowski
Wyniki  prac w zadaniu 2.9. PW IHAR-PIB
Zakład Nasiennictwa i Nasionoznawstwa Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin, Państwowy Instytut Badawczy w Radzikowie

W ramach zadania koordynowano doświadczenia polowe i laboratoryjne wykonując rozlosowania obiektów, syntezy plonów i cech. W sezonie 2018/2019 wstępne doświadczenia hodowlane ze zbożami ozimymi prowadzono w systemie badań zespołowych obejmując nimi 4 gatunki zbóż ozimych: jęczmień, pszenicę, pszenżyto i żyto. Doświadczenia polowe i laboratoryjne realizowane są przez 5 czołowych polskich firm hodowli roślin: Hodowla Roślin  Danko, Poznańska Hodowla Roślin, Małopolska Hodowla Roślin, HR Smolice i HR Strzelce. Eksperyment polowe zlokalizowane były na terenie całego kraju sprzyjając ocenie rodów hodowlanych w zróżnicowanych glebowo – klimatycznie warunkach.

Miejsce eksperymentu Firma Lokalizacja Gatunek zboża
Dębina HR Danko Żuławy pszenica i pszenżyto ozime
Choryń Wielkopolska pszenżyto, żyto
Modzurów Rejon Raciborza pszenica, jęczmień
Laski okolice Warki, Mazowieckie pszenżyto, żyto ozime
Szelejewo Wielkopolska pszenżyto,  
Nagradowice PHR Wielkopolska jęczmień, pszenica, żyto
Wiatrowo Wielkopolska jęczmień, żyto
Krzemlin Wielkopolska Pszenica
Polanowice MHR Małopolska Pszenica
Kobierzyce Dolny Śląsk Pszenica
Smolice HR Smolice Wielkopolska pszenica, żyto
Bąków Dolny Śląsk jęczmień ozimy
Oleśnica Mała Dolny Śląsk jęczmień ozimy
Strzelce HR Strzelce Mazowieckie pszenica, pszenżyto
Kończewice Kujawsko pomorskie pszenica, pszenżyto
Borów Wielkopolska Pszenżyto
Małyszyn Zielonogórskie Pszenżyto
Radzików IHAR Radzików Mazowieckie pszenica, pszenżyto, żyto

Przedstawione dane wskazują na dobór lokalizacji umożliwiających wszechstronną ocenę zarówno plonowania jak i czynniki środowiskowe, mróz, suszę, odporność na choroby, podatność na wyleganie w warunkach interakcji genotypowo – środowiskowej w typowych dla polski siedliskach przyrodniczych. Taki dobór lokalizacji umożliwia wyodrębnienie z badanych obiektów najplenniejszych zaadaptowanych do zróżnicowanych klimatyczno-glebowych.

Badania polowe zakładano metodą niekompletnych bloków w 3 powtórzeniach na poletkach o powierzchni 10 m2. Zastosowano różne typy rozlosowań : od takich samych we wszystkich miejscowościach do różnych we wszystkich lokalizacjach. W trakcie wegetacji oceniano wschody, przezimowanie, choroby grzybowe i wirusowe, odnotowywano terminy wczesności. W warunkach laboratoryjnych w komorach chłodniowych badano również mrozoodporność siewek pszenicy i pszenżyta.

Po zebraniu plonu badano zawartość wilgoci w ziarnie i przeliczano na 15% zawartość wody. Po zbiorze ważono masę 1000 ziaren, masę hektolitra, badano liczbę opadania, zawartość skrobi i białka. W tabel 2 przedstawiono dane liczbowe i charakterystykę zastosowanych metod badawczych.

Gatunek Typ użytkowania, botaniczny Liczba obiektów liczba powtórzeń liczba miejscowości metoda poziomy agrotechniki (a)-zawansowany,
Jęczmień wielorzędowy 33 3 5 bloki niekompletne podstawowy
Jęczmień dwurzędowy 15 3 5
Pszenica pastewna, jakościowa 168 3 10 (5 a/5) miejscowości
Pszenżyto pastewne 56 3 8 (4 a/4) miejscowości
Żyto populacyjne 15 3 6 podstawowy
Żyto mieszańcowe 30 3 6 podstawowy

Celem badań polowych i laboratoryjnych rodów, populacji i mieszańców było wyodrębnienie najwartościowszych pod względem plonu i innych cech rolniczych. Będą one zgłaszane do badań w Centralnym Ośrodku Badań Odmian Roślin Uprawnych a po uzyskaniu dobrego wyniku zostaną dołączone do listy odmian rekomendowanych do uprawy na terenie kraju.

W tabel 3 przedstawiono wybrane wyniki tegorocznych badań.

Gatunek Śr. Plon /dt/ha/ Max. Min. Liczba obiektów plenniejszych od śr. plonu 3 wzorców
Jęczmień wielorzędowy 86,8 105,5 76,8 0
Jęczmień dwurzędowy 88,9 106,6 80,7 0
Pszenica 103,4 112,7 89,8 18
Pszenżyto 91,0 100,2 78,5 22
Żyto populacyjne 79,0 85,6 70,9 8
Żyto mieszańcowe 91,2 105,6 75,8 2

Na wysokość plonu silny wpływ miały tegoroczne warunki wegetacji wywołane silną suszą. Pomimo to uzyskano wysokie plony dla wybranych rodów pszenicy ozimej, pszenżyta ozimego i mieszańców żyta ozimego (tab.3). Najplenniejszym spośród badanych 168 rodów pszenicy ozimej okazał się ród POB 0118, 30 mieszańców żyta ozimego, mieszaniec RPD_1113, a 56 rodów pszenżyta ozimego ród MAH_35039-1. Zaobserwowano silne regionalne zróżnicowanie plonowania. Zastosowany zawansowany poziom agrotechniki w pszenicy i pszenżycie sprzyjał oprócz wyższego poziomu plonowania, lepszą zdrowotnością.

Pszenica ozima. Najwyższe plony uzyskano w doświadczeniach z rodami pszenicy ozimą w Smolicach. W tej miejscowości we wszystkich 3 seriach rody pszenicy rosnące na zaawanasowanym poziomie agrotechniki plonowały odpowiednio: w S1 – 116,7 dt/ha , w S2- 122,5 dt/ha i w S3- 118,3 dt/ha .

Rysunek 1. Porównanie średnich plonów pszenicy ozimej w 3 seriach w 4 lokalizacjach po zastosowaniu zaawansowanego poziomu agrotechniki.
Rysunek 2. Porównanie średnich plonów rodów pszenicy ozimej badanych w 3 seriach w 6 lokalizacjach po zastosowaniu podstawowego poziomu agrotechniki.

Susza silniej obniżała poziom plonowania w północnej Wielkopolsce i na Żuławach oraz kujawsko-pomorskim, najmniej w regionach południowych kraju. Zastosowanie zawansowanego poziomu agrotechniki nie gwarantowało wyższego plonowania. Brak opadów nie sprzyjał uruchomieniu dostarczonych w większej dawce nawozów i innych czynników uprawowych.

Żyto ozime.

Rysunek 3. Porównanie średnich plonów mieszańców (ZTOM) i populacji żyta (ZTOP) ozimego badanych w 6 lokalizacjach po zastosowaniu podstawowego poziomu agrotechniki.

Mieszańce żyta ozimego znacznie wyżej plonowały od populacji. Również w tych doświadczeniach zaznaczył się ujemny wpływ niedoboru wody na poziom plonowania skutkiem którego były bardzo duże różnice pomiędzy poziomem plonowania w różnych rejonach kraju.

Pszenżyto ozime.

Rysunek 4. Porównanie średnich plonów pszenżyta ozimego badanych w 4 lokalizacjach na podstawowym poziomie agrotechniki.
Rysunek 5. Porównanie średnich plonów rodów pszenżyta ozimego badanych w 4 lokalizacjach badanych na zawansowanym poziomie agrotechniki.

Jęczmień ozimy.

Rysunek 6. Przedstawia porównanie średnich plonów rodów jęczmienia ozimego wielorzędowego (JOP) z plonami rodów jęczmienia ozimego dwurzędowego (JOB).

Na uwagę zasługują wyższe plony rodów jęczmienia dwurzędowego (JOB) przeważnie używanego w przemyśle browarnym w stosunku do rodów jęczmienia wielorzędowego (JOP) o kierunku użytkowym pastewnym i uważanym za zboże o większym potencjale plonowania (rys.6.).

Radzików; 2019-08-20.

Tadeusz Śmiałowski

Zrealizowano w ramach zadania 2.9. „Analiza, weryfikacja i optymalizacja metodyk oceny jakościowej materiałów roślinnych” PW IHAR-PIB.

Podzadanie 1. „Wyodrębnienie źródeł genetycznych o wysokiej plenności i wartości rolniczej jako materiałów wyjściowych do hodowli nowych odmian pszenicy, pszenżyta, żyta, jęczmienia i owsa”.

Skip to content