Close
Instrukcja wdrożeniowa - "Metodyka uprawy ..."

Instrukcja wdrożeniowa – „Metodyka uprawy …”


Metodyka uprawy kostrzewy trzcinowej (Festuca arundinacea Schreb.) na biomasę.

 I. Właściwości biologiczne gatunku / odmiany hodowlanej

Kostrzewa trzcinowa jest trawą wysoką, wieloletnią, wytrzymałą na ostre zimy, zwłaszcza na niskie temperatury. Ze względu na silnie rozwinięty system korzeniowy można ją uprawiać na wszystkich rodzajach gleb, nieco słabszych, a także w stosować w zadarnieniach specjalnych do rekultywacji hałd i gleb zdegradowanych. Rośliny tego gatunku są bardzo wysokie, tworząc duże, skupione, stojące kępy. Charakteryzuje się szybkim tempem wzrostu i rozwoju oraz wysoką wydajnością biomasy. Wysokość roślin w fazie generatywnej (kwiatostanowej) wynosi 150-170 cm, o dobrze wykształconych wiechach i nasionach (zdjęcie nr 1). Rośliny kostrzewy trzcinowej wyróżniają się obfitym ulistnieniem, długimi i szerokimi liśćmi, które są dość twarde i sztywne, koloru soczystej i jasnej zielni. Ponadto charakteryzuje się stosunkowo niewielkimi wymaganiami glebowymi i tolerancją na suszę oraz dużą wydajnością biomasy, zarówno zielonej jak i suchej (słoma). Udaje się na glebach wilgotniejszych, mineralnych, zasobnych w próchnicę i składniki pokarmowe. Wyróżnia się dobrą zimotrwałością i dobrą odpornością na wyleganie. Wartość energetyczna tego gatunku jest stosunkowo wysoka 15-17 MJ/kg suchej masy (w postaci słomy bądź brykietu). Biomasa zielona zebrana w fazie wykłoszonych roślin może być wykorzystywana do produkcji biogazu, na kiszonkę i na paszę.

 II. Możliwości wykorzystania:

  • do bezpośredniego spalania (bele słomy, brykiety, pelet, piroliza – biowęgiel),
  • do produkcji biogazu (metan) z zielonej masy wegetatywnej,
  • funkcja przeciwerozyjna (nasypy, skarpy) oraz do obsadzania ciągów komunikacyjnych w celu izolowania od szkodliwego wpływu pojazdów,
  • użycie słomy do produkcji pieczarek i innych grzybów oraz zastosowanie w biologicznych oczyszczalniach ścieków,
  • zastosowanie słomy (faza generatywna, kwiatostanowa), o dużej zawartości włókna i celulozy w przemyśle celulozowo-papierniczym,
  • jako rośliny paszowej w postaci zielonej biomasy – surowca do zakiszania w żywieniu zwierząt.

 III. Uprawa na biomasę – agrotechnika

Kostrzewa trzcinowa ostatnio nabiera coraz większego znaczenia gospodarczego i jest uważana za gatunek przyszłościowy. Coraz częściej wykorzystywana jest na cele energetyczne: na biogaz (biomasa wegetatywna najlepiej w fazie kłoszenia) i do spalania (słoma) oraz jako podłoże do produkcji pieczarek.

Wybór stanowiska i gleba
Decyzja o założeniu plantacji nasiennej powinna być podjęta w roku poprzedzającym jej założenie. Upraw nie należy zakładać na polu, na którym w ostatnich dwóch latach były uprawiane trawy, a także na stanowiskach zachwaszczonych perzem właściwym (rozłogowym), chwastnicą jednostronną, miotłą zbożową, wiechliną roczną i kostrzewami. Najlepszymi przedplonami są rośliny motylkowate (drobnonasienne i strączkowe) oraz okopowe. Stanowiska po zbożach są mniej polecane, chociaż przy właściwej strukturze gleby i dobrej agrotechnice dają również dobre efekty. Pole powinno być dobrze wyrównane, a gleba odleżała.

Zabiegi przedsiewne – glebę należy dokładnie odchwaścić z obcych gatunków traw, zwłaszcza perzu właściwego, chwastnicy i miotły. Następnie wykonujemy orkę zimową, a wiosną włókowanie, wysiew nawozów i ich przykrycie przez uprawki przedsiewne. W razie konieczności przy opóźnieniu siewu, można użyć lekką bronę w celu zniszczenia skiełkowanych chwastów. Górna warstwa gleby nie może być zbyt pulchna, tak aby nasiona znalazły się w niej nie głębiej niż 2cm.
Dalszą czynnością przygotowania gleby pod zasiew jest nawożenie przedsiewnie mineralne, który ma ogromny wpływ na wysokość plonu biomasy, nie tylko w pierwszym roku zbioru, ale też w następnych latach, ze względu na właściwy początkowy rozwój roślin, a przede wszystkim na ich ukorzenienie i rozkrzewienie. Nawożenie fosforowo-potasowe stosuje się w ilości 80 kg P2O5 i 100-120 kg K2O, które muszą być dobrze wymieszane z glebą (np. glebogryzarką).

Siew nasion – najlepiej nasiona wysiewać w siewie czystym, w glebę odleżałą, na głębokość standardową 1-2cm i w rozstawie 30-40cm, w ilości 10-15 kg na 1 ha zależnie od żyzności gleby. Nasiona mające duży wigor mogą wschodzić z nieco większej głębokości ok. 3 cm.

Termin siewu wiosenny (od kwietnia do połowy czerwca) zapewnia bardziej równomierne wschody niż termin letni lub wczesnojesienny. Siew letni jest bardziej zawodny z powodu upałów i skąpych opadów, natomiast wczesnowiosenny jest pewniejszy z racji zgromadzonej wilgoci po zimie, gdzie rośliny lepiej maja lepsze warunki do rozwoju i wzrostu oraz rozbudowy systemu korzeniowego. Rośliny dobrze ukształtowane i rozwinięte w roku siewu,wtedy plantacje w latach następnym są mniej zawodne. Mogą się udać zasiewy letnie „w przekropnych latach” jeśli rośliny do końca wegetacji przed zima będą dostatecznie rozkrzewione w fazie co najmniej 4-5 liście.
Należy unikać zbyt gęstego siewu plantacji, zwłaszcza, gdy biomasa generatywna (lignocelulozowa) ma być przeznaczona do spalania, produkcji pelet, ponieważ zbyt gęsta obsada roślin, powoduje wyleganie roślin.

Nawożenie i pielęgnacja w latach plonowania
Nawożenia plantacji dokonywać należy co roku, zasilając ją nawozami mineralnymi, tak aby uzyskać wysoki plon biomasy. Bardzo istotny jest właściwy termin nawożenia. Wczesną wiosną (jak najwcześniej, na przełomie marca/kwietnia) należy zastosować nawożenie azotowe w ilości do 60 kg czystego składnika na 1 ha. Wczesny wysiew nawozów azotowych wpływa na wzrost liczby pędów generatywnych, co przyczynia się do zwyżki plonu biomasy. Opóźnianie nawożenia azotowego wzmaga konkurencyjność pędów wegetatywnych kosztem pędów generatywnych. W przypadku wykorzystania biomasy na biogaz zwiększamy nawożenie azotowe do 120 kg w dwóch podzielonych dawkach wiosną i po zbiorze I pokosu. Najlepsze są nawozy azotowe szybko działające np. saletra amonowa lub saletra wapniowa.

 

 

Stan plantacji kostrzewy trzcinowej po zasiewie i w fazie generatywnej.

Coroczne nawożenie fosforowo-potasowe najlepiej zastosować jesienią, po zbiorze nasion lub biomasy w dawce na 1 ha 80 kg P2O5 (np. superfosfat) i 80 kg K2O (np. sól potasowa). Dawki te można obniżyć lub zwiększyć zależnie od zasobności gleby. Dopuszczalne jest także stosowanie nawozów fosforowo-potasowych w dalszych latach eksploatowania, w terminie wiosennym, lecz przy dobrym uwilgotnieniu gleby.
Pielęgnacja plantacji w roku siewu, ma istotne znaczenie zwłaszcza w pierwszym roku i latach następnych. Powinna być wolna od chwastów jednoliściennych i dwuliściennych, takich jak: chwastnica jednostronna, wiechlina roczna oraz włośnica zielona. Chwasty te podobnie jak miotła i wyczyniec polny są wrażliwe (od fazy 2 liści do końca krzewienia) na działanie Pumy Uniwersal w zalecanej dawce 0,8-1,0 litra na ha. Środek ten stosuje się, gdy rośliny są już dostatecznie rozkrzewione (minimum 5-6 liści). Skuteczność oprysku jest większa, gdy preparat zastosuje się na kiełkujące nasiona chwastów i wilgotną glebę.

Zbiór biomasy: termin zbioru biomasy do spalania uzależniony jest od stanu roślin na plantacji (stojące czy wyległe) i od możliwości technicznych. Biomasę z przeznaczeniem do spalania można kosić jesienią sierpniu i wrześniu, w fazie brunatnienia źdźbeł pędów generatywnych, kombajnem zbożowym lub kosiarką na pokos. Ściętą biomasę słomy pozostawiamy przez kilka dni na rżysku, celem ostatecznego dosuszenia. Taka powietrznie sucha biomasa, osiągająca zwykle wilgotność 12-20%, która dobrze się sprasowuje i nadaje do belowania.
W przypadku konieczności przyspieszenia zbioru biomasy generatywnej (do spalania) można zastosować oprysk preparatem Reglone w dawce 3 l na 1 ha. Natomiast nie ma zasadniczych przeciwwskazań opóźniania terminu zbioru, można, bowiem przeprowadzać do późnej jesieni w zależności od warunków pogodowych. Warunkiem technologicznym jest jednak bezpośrednie belowanie słomy, nawet, kiedy nie będzie ona w tej postaci użyta do spalania, lecz na przykład do produkcji peletu. Mogą do tego być przydatne dowolne zestawy maszyn tnących lub niezależnych pras podbierających. Funkcje te dobrze spełnia również kombajn zbożowy z prasą do słomy, zwłaszcza, jeśli biomasa będzie wykorzystana i spalana w gospodarstwie. Możliwe do uzyskania plony biomasy: od 6 (bez nawożenia) do 12 ton suchej masy z 1 ha. Ciepło spalania 15 – 17 MJ/kg.
Koszenie odrostu zielonej masy wegetatywnej z przeznaczeniem np. do produkcji biogazu, już w roku siewu, zwłaszcza przy wczesnym-wiosennym siewie (kwiecień-maj). Należy je przeprowadzić na wysokość 8 -10 cm, a zebraną zieloną masę przeznaczyć na pasze do bezpośredniego skarmiania lub do produkcji kiszonki, biogazu.
Zielonkę tę przy wczesnym wysiewie i dobrym stanowisku można zbierać co najmniej dwa lub trzy pokosy. Ostatnie koszenie należy wykonać nie później jak w końcu września. Kosić najlepiej kosiarką listwową, natomiast kosiarka rotacyjna jest mniej odpowiednia – powoduje uszkodzenia roślin, a nawet ich wyrywanie, co ma wpływ na gorsze odrastanie. Podkaszanie spełnia również funkcję pielęgnacyjną, bowiem ogranicza rozwój chwastów (zwłaszcza dwuliściennych), a tym samym redukuje potrzebę oprysków chemicznych. Zielonkę z pierwszego pokosu najczęściej wykonuje się w fazie wykłoszenia się roślin (największa wydajność biogazu), a ponadto stanowi ten największy plon w roku około 50% biomasy z całego okresu wegetacji.

Opracowanie wykonano w roku 2016 w ramach realizacji zadania 2.11 w Programie Wieloletnim IHAR-PIB,
finansowanym ze środków Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

__
Autor:
dr inż. Danuta Martyniak
Pracownia Traw Pozapaszowych i Roślin Energetycznych
Zakład Traw, Roślin Motylkowatych i Energetycznych
Radzików, 05-870 BŁONIE

Skip to content