logo ihar

Aktualności

Uprawy roślin genetycznie zmodyfikowanych.

1. Uprawy roślin genetycznie zmodyfikowanych w UE

W UE uprawy genetycznie zmodyfikowanych roślin ograniczają się do uprawy kukurydzy MON810, która została dopuszczona do uprawy na terenie UE w 1998 roku. Odmiany kukurydzy MON 810 są aktualnie jedynymi genetycznie zmodyfikowanymi roślinami dopuszczonymi do uprawy w UE. Kukurydza MON810 spełnia wymagania zawarte w dyrektywie 2001/18/WE w sprawie zamierzonego uwalniania GMO do środowiska i jest również dopuszczona do stosowania na terenie UE jako żywność i pasza zgodnie z wymaganiami Rozporządzenia (WE) 1829/2003 w sprawie genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy. Autoryzacja ta została odnowiona w 2017 roku. Kukurydza MON810 została zmodyfikowana tak aby we wszystkich częściach rośliny wytwarzać białko Cry1Ab, które jest szkodliwe dla larw owadów z rzędu motyli. Dzięki temu rośliny GM nie są uszkadzane przez Omacnicę prosowiankę, która w UE powoduje największe straty w plonie i jakości ziarna w uprawach kukurydzy. Do wspólnego katalogu odmian roślin rolniczych zostało wpisanych ok 250 odmian kukurydzy MON 810.

Kukurydza MON 810 uprawiana jest na niewielka skalę, tylko w krajach gdzie omacnica prosowianka stwarza duże zagrożenie. W 2016 roku odmiany MON810 były uprawiane tylko w 4 krajach UE na łącznej powierzchni 136 363 ha z czego w Hiszpanii znajdowało się prawie 95% upraw (129 081 ha). W Portugalii uprawiano 7069 ha, na Słowacji 138 ha a w Czechach tylko 75 ha. W 2015 roku kukurydzę GM uprawiano na powierzchni 116,870 ha. W 2016 roku zaprzestano uprawy kukurydzy GM na terenie Rumunii, która tak jak wiele innych krajów UE skorzystała z możliwości wprowadzenia zakazów upraw zgodnie z dyrektywą 2015/412/WE. Do momentu wstąpienia Rumunii do UE na jej terytorium uprawiano genetycznie zmodyfikowaną soję (GTS 40-3-2) z cechą tolerancji na herbicyd Roundup. Uprawy te zostały zaprzestane w 2007 roku ponieważ autoryzacja dla soi  GTS 40-3-2 w UE obejmuje tylko żywność i paszę.

W 2010 roku do uprawy w UE został dopuszczony genetycznie zmodyfikowany ziemniak Amflora  przeznaczony do zastosowania w przemyśle, który jednak nie został wprowadzony do uprawy na skalę komercyjną. W 2010 roku prowadzono jedynie plantacje nasienne w Niemczech, Szwecji i Czechach. Autoryzacja dla uprawy ziemniaka Amflora w UE została później wycofana.

W odpowiedzi na oczekiwania wielu krajów członkowskich UE w zakresie zakazu upraw roślin GM dnia 11 marca 2015 r wprowadzono zmiany w dyrektywie 2001/18/WE. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/412 umożliwiła państwom członkowskim wprowadzenie ograniczenia lub zakazu uprawy na swoim terytorium konkretnych roślin zmodyfikowanych genetycznie. Zgodnie z art. 26 ust. 1 zmienionej dyrektywy w czasie procedury zatwierdzania danego GMO lub podczas odnawiania zezwolenia (tak się stało w przypadku kukurydzy MON810) państwo członkowskie może wystąpić z wnioskiem o dostosowanie zakresu geograficznego pisemnego zezwolenia lub decyzji o zezwoleniu, by wykluczyć z uprawy całość lub część swojego terytorium.

Aktualnie 19 krajów, które należą do UE uzyskały zgodę Komisji Europejskiej na wyłączenie ich terytorium z upraw kukurydzy MON810 i innych będących w procesie autoryzacji kukurydz genetycznie zmodyfikowanych (DAS1507, Bt11, GA21, 59122 i 1507x59122).

2. Uprawy roślin genetycznie zmodyfikowanych w Polsce

Uprawy roślin GM nie są aktualnie prowadzone na terenie Polski. Rada Ministrów 02.01.2013r wydała dwa akty prawa regulujące kwestie zakazu stosowania materiału siewnego genetycznie zmodyfikowanych odmian kukurydzy i ziemniaka:

  1. Rozporządzenie w sprawie zakazu stosowania materiału siewnego ziemniaka odmiany Amflora (Dz.U. 2013 poz. 27)
  2. Rozporządzenie w sprawie zakazu stosowania materiału siewnego odmian kukurydzy MON 810 (Dz.U. 2013 poz. 39)

Rozporządzenia te zostały wydane na podstawie art. 104 ust. 9 ustawy o nasiennictwie z dnia 9 listopada 2012 r (Dz. U. z 2012, poz.1512 z późn. zm.) i zaczęły obowiązywać od 28 stycznia 2013 r.  Do czasu wprowadzenia tych zakazów w Polsce na niewielką skalę uprawiano genetycznie zmodyfikowaną kukurydzę MON 810 (unikatowy identyfikator MON-ØØ81Ø-6) z cechą odporności na owady z rzędu Lepidoptera. Kontrole nad przestrzeganiem tych zakazów sprawuje Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa, która co roku prowadzi kontrolę zarówno plantacji produkcyjnych jak i materiału siewnego.

Korzystając z uprawnień jakie daje dyrektywa 2015/412/WE Rząd Polski uzyskał zgodę Komisji Europejskiej aby wyłączyć terytorium Polski z obszaru upraw odmian genetycznie zmodyfikowanej kukurydzy MON810, oraz innych genetycznie zmodyfikowanych odmian kukurydzy, (DAS1507, Bt11, GA21, 59122 i 1507x59122). W przypadku dopuszczenia do uprawy w UE innych genetycznie zmodyfikowanych roślin Rząd Polski będzie mógł również występować o podobne wyłączenia.

3. Uprawy roślin genetycznie zmodyfikowanych w Świecie

Rośliny genetycznie zmodyfikowane uprawiane są na skalę komercyjną od 1996 roku. Od tego czasu 40 różnych krajów (UE liczona jako jeden) dopuściło stosowanie roślin GM do uprawy, lub jako żywność i pasza. W tym czasie dopuszczenia dotyczyły 26 gatunków roślin i aż 392 modyfikacji genetycznych. Najwięcej modyfikacji genetycznych zostało autoryzowanych dla kukurydzy (218), bawełny (58), ziemniaków (47), rzepaku (38) i soi (35).

W 2016 roku w 26 krajach świata uprawiono 185,1 mln hektarów genetycznie zmodyfikowanych roślin. W 19 krajach rozwijających się uprawiano 99,6 mln ha (54%) a w 7 krajach rozwiniętych uprawiano 85,5 mln ha (46%). Najwięcej roślin GM uprawiano w USA (72,9 mln ha). Na drugim miejscu znalazła się Brazylia (49,1 miliona hektarów) następnie Argentyna (23,8 mln ha), Kanada (11,6 mln ha) i Indie (10,8 mln ha). Prawie połowę tych upraw zajmowała soja (91,4 mln ha) co stanowiło aż 78% soi uprawianej na całym świecie. Inną popularną rośliną GM jest bawełna, która zajmuje 64% wszystkich upraw bawełny. Genetycznie zmodyfikowana kukurydza stanowiła w 2016 roku 26% wszystkich upraw kukurydzy a rzepak GM zajmował 24% wszystkich upraw rzepaku.

Najwięcej autoryzacji wydano dla roślin z cechą odporności na herbicyd: kukurydzy NK603 (54), soi GTS 40-3-2 (53) i soi GA21 (49). Dla kukurydzy odpornej na owady wydano 52 autoryzacje dla kukurydzy MON810, 50 autoryzacji dla kukurydzy Bt11 i TC1507.


Dyrektywa 2001/18/EC Parlamentu Europejskiego i Rady Europy z dnia 12 marca 2001 roku w sprawie zamierzonego uwalniania do środowiska organizmów genetycznie zmodyfikowanych oraz uchylenia Dyrektywy 90/220/EWG Dziennik Urzędowy Wspólnoty Europejskiej Nr L 106/I z dnia 17 kwietnia 2001 r.

Rozporządzenie (We) Nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 września 2003 r. w sprawie genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy

Clive James 2016 Global Status of Commercialized Biotech/GM Crops: 2016 ISAA Brief

http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/52/executivesummary/default.asp