logo ihar

Aktualności

Kontrola GMO w Unii Europejskiej.

Na terenie Unii Europejskiej (UE) zastosowanie inżynierii genetycznej do uzyskiwania GMO jest ściśle regulowane prawnie już od czasu dyrektywy 90/219/WE w sprawie ograniczonego stosowania mikroorganizmów zmodyfikowanych genetycznie z 1990 roku i Konwencji z Rio de Janeiro o różnorodności biologicznej z 1992. Od 2004 roku (rozporządzenia 1829/2003/WE i 1830/2003/WE) prawo Unii Europejskiej nakłada obowiązek znakowania i kontroli genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy przy wykorzystaniu wiarygodnych i czułych metod. Metody te pozwalają na identyfikację i ilościowe oznaczenie autoryzowanych w UE jako żywność i pasza GMO. W ramach UE powstało Laboratorium Referencyjne Unii Europejskiej ds. Genetycznie Zmodyfikowanych Żywności i Pasz (EURL-GMFF) odpowiedzialne za kwestie związane z GMO. Laboratorium to działa w ramach Wspólnego Centrum Badawczego (Joint Research Centre – JRC) będącego jednostką Komisji Europejskiej, którego zadaniem jest zapewnienie wsparcia naukowego i technicznego dla rozwoju, wdrażania i monitorowania polityki UE. W skład JRC wchodzą dyrektoriaty, składające się z wielu sekcji. Sekcja F „Zdrowie, konsumenci i materiały referencyjne” składa się z 6 oddziałów naukowych wśród których jest Jednostka Zgodności Żywności i Pasz (Food & Feed Compliance), której częścią jest EURL-GMFF (https://ec.europa.eu/jrc/sites/jrcsh/files/jrc-organigramme_en.pdf). EURL-GMFF zajmuje się:

  • naukową oceną i walidacją metod wykrywania oraz ilościowego oznaczania genetycznych modyfikacji w żywności i paszach,
  • zapewnia próbki kontrolne do walidowanych metod GMO,
  • określa wytyczne do pobierania próbek i analiz GMO,
  • określa akceptowane kryteria dla metod wykrywania i ilościowego oznaczania GMO,
  • określa kryteria konieczne dla przygotowania danej metody wykrywania GMO,
  • zajmuje się kwestiami spornymi np. rozbieżnymi wynikami testów międzylaboratoryjnych.

Ponadto EURL-GMFF:

  • koordynuje pracę Krajowych Laboratoriów Referencyjnych ds. GMO (National Reference Laboratories – NRLs),
  • dostarcza referencyjne metody analityczne dla GMO;
  • koordynuje wdrażanie nowych metod,
  • organizuje szkolenia dla pracowników NRLi i ekspertów z krajów rozwijających się,
  • jest wsparciem technicznym dla Komisji Europejskiej szczególnie w przypadkach kontrowersyjnych analiz; współpracuje z laboratoriami w krajach trzecich odpowiedzialnymi za analizy żywności i pasz.

Powyższe zadania realizowane są przy wsparciu przez Europejską Sieć Laboratoriów ds. GMO (European Network of GMO Laboratories - ENGL), która działa jako naukowe forum doradcze w zakresie pobierania próbek i analiz GMO oraz działa w celu harmonizacji metod stosowanych w ramach oficjalnej kontroli. ENGL organizuje spotkania plenarne w celu wymiany doświadczeń; powołuje grupy robocze dla problemowych tematów; prowadzi współpracę badawczą i wymianę naukowców; organizuje szkolenia; koordynuje przepływ informacji technologicznej pomiędzy członkami ENGL; umożliwia wymianę literatury naukowej. ENGL tworzą laboratoria krajowe wyznaczane przez państwa członkowskie UE. W rozporządzeniu 1981/2006/WE i zmieniającym je rozporządzeniu 120/2014/WE, wymienione są laboratoria referencyjne państw członkowskich, które wraz z EURL-GMFF odpowiadają za badanie i uwierzytelnianie metod wykrywania, identyfikacji i ilościowego oznaczania GMO. Laboratoria te uczestniczą w walidacji metod GMO zgłaszanych do autoryzacji przez firmy biotechnologiczne chcące wprowadzić nowe produkty GM na rynek.

W Polsce, do grupy laboratoriów referencyjnych do spraw GMO zgodnie z rozporządzeniem 120/2014/WE należą cztery laboratoria:

  • Laboratorium Kontroli Genetycznie Modyfikowanych Organizmów w Instytucie Hodowli i Aklimatyzacji Roślin – Państwowego Instytutu Badawczego w Radzikowie
  • Krajowe Laboratorium Pasz, Instytutu Zootechniki – Państwowego Instytutu Badawczego w Lublinie;
  • Laboratorium Zakładu Higieny Pasz, Państwowego Instytutu Weterynaryjnego w Puławach,
  • Regionalne Laboratorium Badań Żywności Genetycznie Modyfikowanej w Inspekcji Sanitarnej w Tarnobrzegu.

Kontrola przestrzegania europejskich przepisów i polskiej ustawy o GMO należy do laboratoriów inspekcji państwowych oraz laboratoriów wymienionych w rozporządzeniu 882/2004/WE. Wymagania dla tych laboratoriów są określone w prawodawstwie UE. Laboratoria wymienione w rozporządzeniu 882/2004/WE są akredytowane zgodnie z normą ISO/IEC 17025, posiadają odpowiednio wykwalifikowany personel i wyposażenie umożliwiające przeprowadzenie analiz GMO, współpracują z EURL-GMFF i należą do ENGL.

Państwa członkowskie współpracują ze sobą gdy wynik kontroli urzędowych tego wymaga. W tym celu, każde z państw wyznacza instytucję odpowiedzialną za kontakty międzynarodowe i przekazywanie informacji, rolę tę pełnią Krajowe Laboratoria Referencyjne.

Państwa członkowskie przygotowują plany kontroli próbek pod kątem obecności GMO i regularnie je uaktualniają, biorąc pod uwagę bieżące potrzeby oraz ocenę ryzyka. Każdego roku członkowie UE przedkładają Komisji sprawozdanie z wykonania planu.

W Polsce za kontrolę GMO odpowiadają wyznaczone laboratoria urzędowe wraz z laboratoriami referencyjnymi i są to:

  • Krajowe Laboratorium Pasz w Lublinie, Instytutu Zootechniki – Państwowego Instytutu Badawczego; ul. Chmielna 2 20-079 Lublin, www.klp.izoo.krakow.pl
  • Laboratorium Zakładu Higieny Pasz, Państwowego Instytutu Weterynaryjnego w Puławach, Al. Partyzantów 57, 24-100, www.piwet.pulawy.pl
  • Regionalne Laboratorium Badań Żywności Genetycznie Modyfikowanej w Inspekcji Sanitarnej w Tarnobrzegu, ul. 1 Maja 5 39-400 Tarnobrzeg, www.pis.rzeszow.pl/gmo
  • Laboratorium Kontroli Genetycznie Modyfikowanych Organizmów w Instytucie Hodowli i Aklimatyzacji Roślin – PIB w Radzikowie, Radzików 1, 05-870 Błonie, www.ihar.edu.pl

Harmonizacja w analizach GMO nakłada na Krajowe Laboratoria Referencyjne obowiązek stosowania metod identyfikacji GMO polecanych przez EURL-GMFF. Implementacja tak dużej liczby pojawiających się każdego roku nowych metod jest dużym wyzwaniem dla tych laboratoriów. Krajowe Laboratoria Referencyjne stają przed problemami wyboru i dostosowania kryteriów akceptacji dla wdrażanych nowych metod w laboratorium, określenia liczby przeprowadzonych testów zanim dana metoda zostanie wprowadzona do rutynowych analiz, czyli określenia kryteriów walidacji czy weryfikacji dla nowowprowadzanych metod.

W celu osiągnięcia harmonizacji metod analiz GMO laboratoria urzędowej kontroli i laboratoria referencyjne krajów członkowskich UE biorą regularnie (przynajmniej dwa razy do roku) udział w organizowanych przez EURL-GMFF międzylaboratoryjnych testach porównawczych (ILC). W testach tych taki sam materiał wysyłany jest do wszystkich laboratoriów biorących w nim udział. Ocena wyników pokazuje, czy dane modyfikacje genetyczne były poprawnie zidentyfikowane i oznaczone ilościowo. Informacje o wynikach są przekazywane uczestnikom. Na podstawie wyników takich porównań Komisja Europejska uzyskuje przydatne informacje na temat zaawansowania urzędowej kontroli GMO, a dla laboratoriów są one oceną kompetencji, kontroli jakości i przyczyniają się do ciągłego doskonalenia.